Κάποιος μου είπε, ότι η ζωή είναι πάντα στα χέρια μας, ακόμα και όταν δεν την βλέπουμε. Απάντηση σε αυτό υπάρχει. « Η ζωή, είναι σαν το μεγάλο δάχτυλο του ποδιού μας. Δεν είναι ποτέ στο χέρι μας»! Ουίλλιαμ Σέξπηρ.

Αν πραγματικά καταλαβαίναμε αυτές τις κουβέντες του Άγγλου τραγωδού, τα πράγματα θα ήταν πιο εύκολα. Γιατί απλούστατα το ανθρώπινο είδος, πιστεύει βλακωδώς, ότι ελέγχει τη ζωή του. Αυτό λοιπόν το moto, μου κίνησε την περιέργεια, και αποφάσισα να ασχοληθώ, ίσως με το πιο σοβαρό θέμα που διχάζει και ταλανίζει την ανθρωπότητα. Θα μιλήσουμε περί βλακείας, περί ανοησίας. Θα εξετάσουμε την χαζομάρα και τις επιπτώσεις της. Έχω βέβαια την εντύπωση, πως είναι ένα θέμα ανεξάντλητο. Αν μιλήσουμε για τη βλακεία που δέρνει αυτόν τον τόπο μόνο, θα χρειαστούμε μια αιωνιότητα! Και λίγα λέω. Επειδή είναι δύσκολο να με ανεχτείτε τόσο, θα το συμπυκνώσουμε κομματάκι και θα λέμε βλακείες, ή περί βλακείας για όσο μας πάρει. Άρα ένας καλός τίτλος, είναι «συμπυκνωμένη βλακεία».

Έψαχνα λοιπόν, να βρω έναν ορισμό,  κάποια λόγια για να γράψω. Να αποτυπώσω στο χαρτί και να πω συγκεκριμένα το τι είναι βλακεία. Ε, λοιπόν, δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο από ένα καλό λεξικό, για να μας πει το τι είναι η βλακεία, ο βλάκας και τα συνεπακόλουθα. Η βλακεία, είναι η ιδιότητα του βλάκα, η διανοητική καθυστέρηση, η ηλιθιότητα, το αντίθετο δηλαδή της εξυπνάδας. Είναι τα λόγια, οι πράξεις, οι ενέργειες που αρμόζουν σ’ έναν βλάκα. Στην ψυχιατρική εννοούμε τον βαθμό ανεπαρκούς ανάπτυξης της ευφυΐας. Στα αρχαία το λέγανε.... βλακεία.

Ο βλάκας είναι το άτομο που χαρακτηρίζεται από χαμηλό διανοητικό επίπεδο, ο ηλίθιος, ο κρετίνος. Το αντίθετο δηλαδή του έξυπνου. Το χρησιμοποιούμε επίσης και ως βρισιά, πχ. κάτσε κάτω βρε βλάκα, τι μιλάς βρε βλάκα κ.ο.κ. Στην ψυχιατρική είναι το άτομο με ανεπαρκώς ανεπτυγμένη ευφυΐα, ο ιδιώτης, ο ηλίθιος. Στα αρχαία τον έλεγαν... «βλαξ», αιτιατική βλάκας.

Πολύ «ακούστηκε» ο ηλίθιος. Ξεφυλλίζοντας το λεξικό ανακαλύπτουμε ότι είναι το άτομο που χαρακτηρίζεται από έλλειψη εξυπνάδας, που ενεργεί επιπόλαια, απερίσκεπτα, που είναι εύπιστος και αφελής. Στην ψυχιατρική ο ηλίθιος είναι άτομο που έχει κάποια μορφή διανοητικής καθυστέρησης. Διανοητικά ο ηλίθιος βρίσκεται ανάμεσα στον ιδιώτη και στο βλάκα. Στα αρχαία τον έλεγαν... ηλίθιο, χαζό. Βλέπεται απ’ τα αρχαία χρόνια είχαμε τις ίδιες εκφράσεις. Η διαχρονικότητα τον λέξεων να ξέρετε, δεν είναι τυχαία.

Επομένως όταν μιλάμε για έναν βλάκα, έχουμε στο μυαλό μας κάποιον  με διανοητική καθυστέρηση, επιπόλαιο, απερίσκεπτο, εύπιστο, αφελή, που η ψυχιατρική δείχνει εξαιρετικό ζήλο για την περίπτωσή του. Επίσης, όταν κάποιος σας αποκαλέσει έτσι, να ξέρετε ότι δεν σας εκτιμά ιδιαίτερα.

Αλλά ας δούμε τα πράγματα και λίγο από την αντίθετη πλευρά. Να δούμε ποιος είναι ο έξυπνος, και ίσως κατατοπιστούμε καλύτερα. Άτομο που χαρακτηρίζεται από εξυπνάδα, που έχει μεγάλη πνευματική ικανότητα και ιδίως αντίληψη, νόηση, κρίση, επινοητικότητα. Είναι οι επιτυχημένοι, οι ευέλικτοι. Ψάχνοντας την πραγματική  ερμηνεία της λέξης ανακαλύπτουμε ότι έξυπνος σημαίνει «αυτός που έχει ξυπνήσει», εξού και «ξύπνιος»  και επειδή σύμφωνα με το λεξικό είναι το αντίθετο του βλάκα, μπορούμε ευκόλως να υποθέσουμε ότι ο βλάξ, είναι ο «κοιμισμένος» που δεν έχει ξυπνήσει από τον ύπνο του δικαίου.

Αντιλαμβανόμαστε, ότι  το κύριο χαρακτηριστικό του έξυπνου είναι η ευφυΐα. Τρέχουμε λοιπόν στο λεξικό να βρούμε τον ευφυή, που ίσως μας σώσει. Σημείωση, είναι πάντοτε σε ενικό αριθμό. Είναι η ικανότητα ενός ατόμου να αντιλαμβάνεται με ταχύτητα, να κρίνει σωστά και να ενεργεί αποτελεσματικά. Είναι τόσο σημαντική, που η επιστήμη έχει φτιάξει τεστ, που κρίνουν την ευφυΐα κάποιου, και κυρίως την ευχέρειά του στη μάθηση. Στα αρχαία το έλεγαν... ευφυία. Νομίζω ότι σε κάθε γράμμα αυτής της λέξης, κρύβονται οι «εθνοπατέρες»  αυτού του ηρωικού και περήφανου έθνους. Γι’ αυτό και αυτή η χώρα δεν έχει να φοβηθεί τίποτα. Οι πολιτικοί μας είναι άνθρωποι που αντιλαμβάνονται με ταχύτητα, κρίνουν σωστά, ενεργούν αποτελεσματικά και πάνω απ’ όλα μαθαίνουν από τα λάθη τους. Τι βαθμό ευφυίας άραγε να έχουν;

Ερώτηση κρίσης. Τι μας κάνει βλάκες; Πέρα του ότι είμαστε Έλληνες, γιατί σε αυτό το σπορ δεν παιζόμαστε. Τι είναι αυτό που μας οδηγεί, σαν τη βελόνα στον μαγνήτη, στη βλακεία; Αν το βρίσκαμε, θα ήταν, πιστεύω, η αρχή του τέλους της δυναστείας της βλακείας. Νομίζω όμως ότι δεν πρέπει να εστιάσουμε στον Έλληνα. Το πρόβλημα είναι παγκόσμιο, πανανθρώπινο, και δεν πρέπει να το αντιμετωπίσουμε σοβινιστικά. Η βλακεία δεν ανήκει μόνο σ' εμάς, και ας τα έχουμε ανακαλύψει όλα «πρώτοι» σ’ αυτό το σύμπαν.

Τα αίτια αυτής της έλξης, υποθέτω, βρίσκονται στην ίδια τη φύση του ανθρώπου. Και θα σας εξηγήσω που το στηρίζω αυτό. Ο Αϊνστάιν, με τη γνωστή, αφοπλιστική ειλικρίνειά του, αναρωτήθηκε σε μία συνέντευξή του στους New York Times το 1942, “πως είναι δυνατόν κανείς να μην με καταλαβαίνει, αλλά σε όλους να αρέσω”; Ο μεγάλος φυσικός δεν ήταν μακριά από την αλήθεια. Πόσοι μπορούν να ισχυριστούν, ότι γνωρίζουν σε βάθος τη θεωρία της σχετικότητας; Παρ’ όλα αυτά η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων την αποδέχεται ως ορθή. Γιατί άραγε;  Μήπως μην τους κακοχαρακτηρίσουν; Μην τους πουν βλάκες, ή θέλουν απλά να φανούν «έξυπνοι»;

Στον αντίποδα, βρίσκεται η θεωρία του Δαρβίνου. Μια σχετικά απλή θεωρία, χωρίς περίπλοκα μαθηματικά, που αυτό θα μπορούσε να την κάνει αποδεκτή απ' όλους. Και όμως, τα ποσοστά αποδοχής σε ορισμένα σημεία του πλανήτη είναι κάτω από 50 %. Ενώ και μέσα στην επιστημονική κοινότητα, υπάρχουν πολλές παρανοήσεις, σε σχέση με την εξελικτική θεωρία. Έχει χυθεί πολλή μελάνι προσπαθώντας να εξηγηθεί το παράδοξο της μη αποδοχής αυτής της θεωρίας, που με πολύ απλά λόγια λέει, ότι τα είδη δεν είναι σταθερά και αμετάβλητα, και πως ότι όλα τα εν ζωή είδη αλλά και τα εξαφανισμένα, ανάγονται σ’ έναν κοινό πρόγονο.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, ο βασικός λόγος της απροθυμίας μας, είναι το γεγονός, ότι αυτή η θεωρία μας αποκαθηλώνει από το βάθρο μας, ως κορωνίδας, τελικού και τέλειου δημιουργήματος της εξελικτικής διαδικασίας, και μας τοποθετεί απλά σε μία σειρά άλλων ζώων. Βάλε σ' όλα αυτά την εκκλησία, που δεν αγάπησε ιδιαίτερα αυτή τη θεωρία, και τα σχολεία μας, ελληνικά και ξένα, που το συγκεκριμένο κεφάλαιο δεν το διδάσκουν ή το ξεπετάνε εν ριπή οφθαλμού. Δεν είναι δύσκολο να αντιληφθεί κανείς, το γιατί οι άνθρωποι παρουσιάζουν εξελικτικό αναλφαβητισμό.

Συμπέρασμα πρώτο: δεν είμαστε τίποτα άλλο από ζώα και μάλιστα τόσο εγωκεντρικά, που θεωρούμε ότι είμαστε έξυπνα εκ φύσεως, ότι έχουμε το μονοπώλιο στην εξυπνάδα και ότι είμαστε το κέντρο του κόσμου. Όσοι δε, αμφισβητήσουν κάτι τέτοιο, αν δεν καούν στην πυρά, τους αποκαλούμε «ζώα» και βλάκες με πατέντα!

Μια που κάναμε κουβέντα για μονοπώλια και πατέντες,  μου ήρθε τώρα δα στη σκέψη, κάτι που διάβασα πριν από λίγο καιρό. Στην Αμερική, λέει,  θα ιδρυθεί μία «κακή» τράπεζα. Εκεί θα ρίξουν ότι θαλασσοδάνειο υπάρχει. Χάρηκαν οι Τραπεζίτες και όλοι αναφώνησαν «Ιδού η λύση»! Θα ξεφορτωθούν ό,τι «σαβούρα» υπάρχει και οι μετοχές θα πάρουν την ανιούσα. Μιλάμε για μυαλά τώρα, όχι αστεία! Έχω όμως μία απορία ρε μάγκες. Ποιος θα πληρώσει τη «λυπητερή»; Ο φίλος μου ο «tegel» μου είπε ότι δεν πρέπει να είσαι και πολύ έξυπνος για να καταλάβεις, ότι όλα θα τα πληρώσει ο κοσμάκης.

Συμπέρασμα δεύτερο: το ζητούμενο της εξυπνάδας είναι ένα, να βρεις τον βλάκα ή τους βλάκες, για να κάνεις τη δουλειά σου. Και τότε αμέσως θα σε περάσουν για έξυπνο και μάγκα. Δεν ξέρω πόσο έξυπνος ή μάγκας είμαι, για να κάνω κάτι τέτοιο, αλλά σίγουρα δεν είμαι τόσο βλάκας για να μην καταλάβω τι μου γίνεται, ή τι προσπαθούν να μου κάνουν.

Ελπίζω να σας κατατόπισα, έστω και στο περίπου. Γιατί με τόσες βλακείες, τα έχασα κι εγώ λιγάκι. Πάντως αν θέλετε να κατατοπιστείτε κάπως καλύτερα, διαβάστε στο τεύχος 15 του chimeres  την ιστορία με το μυρμήγκι. Είναι όλα τα λεφτά!